Ìtọ́jú tó muná dóko fún ìfàsẹ́yìn orúnkún fún ìwòsàn pípé
Ìrora orúnkún lè mú kí o má ṣe eré ìdárayá mọ́, kí o máa rìn kiri, kí o sì máa ṣàníyàn nípa ìdúróṣinṣin fún ìgbà pípẹ́. Ìtọ́jú tó tọ́ fún àwọn ìpalára orúnkún ṣe pàtàkì kì í ṣe fún ìwòsàn ìpalára lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nìkan, ṣùgbọ́n fún dídènà àìdúróṣinṣin onígbà pípẹ́ àti àwọn ìṣòro ọjọ́ iwájú. Yálà o ti yí orúnkún rẹ padà nígbà tí o ń ṣeré ìdárayá, tàbí o ti ṣubú láìròtẹ́lẹ̀, tàbí o ti nímọ̀lára ìró òjijì nígbà tí o ń ṣeré, òye ìpalára àti àwọn àṣàyàn ìtọ́jú rẹ ń ran ọ́ lọ́wọ́ láti rí i dájú pé o ti gbádùn ara rẹ dáadáa.
Ní Madison Medical, àwọn onímọ̀ nípa ìtọ́jú egungun àti eré ìdárayá wa ń ṣe ìtọ́jú ìfọ́ orúnkún fún gbogbo ìpalára iṣan ara. Láti ìfọ́ orúnkún díẹ̀ tí ó ń wo ara sàn pẹ̀lú ìtọ́jú oníwọ̀ntúnwọ̀nsì sí omijé líle tí ó nílò àtúnṣe iṣẹ́-abẹ, a ń darí àwọn aláìsàn nípasẹ̀ ìtọ́jú àti ìtúnṣe tí ó yẹ láti mú iṣẹ́ orúnkún àti ìgbẹ́kẹ̀lé padà bọ̀ sípò.
Lílóye Àwọn Ìfàsẹ́yìn Orúnkún
Ìfọ́nká orúnkún máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ọ̀kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lára àwọn ìsopọ̀mọ́ra tí ó dúró ní oríkèé rẹ bá nà tàbí ya. Àwọn ìsopọ̀mọ́ra jẹ́ àwọn ìsopọ̀mọ́ra líle ti àsopọ tí ó so egungun pọ̀ mọ́ ara wọn, orúnkún sì ní àwọn ìsopọ̀mọ́ra pàtàkì mẹ́rin tí ó lè farapa. Ìfọ́nká orúnkún máa ń le láti ìfà díẹ̀ (Grade I) sí ìyapa díẹ̀ (Grade II) títí dé ìfọ́nká pípé (Grade III).
Lẹ́mọ́gàjí ojú ọ̀nà afẹ́fẹ́ (ACL) àti límọ́gàjí ojú ọ̀nà afẹ́fẹ́ (PCL) ń ṣe àgbékalẹ̀ kan nínú orúnkún, èyí tí ó ń darí ìṣísẹ̀ síwájú àti ẹ̀yìn. Lẹ́mọ́gàjí ojú ọ̀nà afẹ́fẹ́ (MCL) àti límọ́gàjí ojú ọ̀nà afẹ́fẹ́ (LCL) ń mú kí àwọn apá inú àti òde orúnkún dúró ṣinṣin. Àwọn ọ̀nà ìpalára tó yàtọ̀ síra máa ń ní ipa lórí onírúurú límọ́gàjí, àti pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ límọ́gàjí lè farapa ní àkókò kan náà.
Mímọ Àwọn Àmì Àrùn Ìfàsẹ́yìn Orúnkún
Àwọn àmì àrùn ìfọ́ orúnkún yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ìpalára ìsopọ̀mọ́ra àti bí ó ṣe le tó. Àwọn àmì àrùn tí ó wọ́pọ̀ ní ìrora nígbà ìpalára, tí ó sábà máa ń tẹ̀lé pẹ̀lú ìmọ̀lára ìfọ́. Wíwú sábà máa ń wáyé láàrín wákàtí díẹ̀, orúnkún sì lè nímọ̀lára àìdúróṣinṣin tàbí kí ó túká nígbà tí àwọn ìṣípo kan bá wáyé. Ìṣòro gbígbé ìwọ̀n àti ìwọ̀n ìṣípo díẹ̀ sábà máa ń tẹ̀lé ìpalára àkọ́kọ́.
Àwọn ìpalára ACL sábà máa ń fa ìró tí ó yàtọ̀ nígbà tí a bá farapa, lẹ́yìn náà ni wíwú kíákíá àti ríronú pé orúnkún lè dì. Ìrora tí ó ń yọ MCL máa ń fà sí orúnkún inú, pàápàá jùlọ nígbà tí orúnkún bá ní ìdààmú sí ẹ̀gbẹ́. Àwọn ìpalára PCL lè má dàbí ohun tí ó burú ní àkọ́kọ́ ṣùgbọ́n ó máa ń fa ìṣòro pẹ̀lú àtẹ̀gùn àti títẹ̀ jíjìn. Àwọn ìpalára LCL máa ń ní ipa lórí orúnkún òde, ó sì sábà máa ń wáyé pẹ̀lú àwọn ìbàjẹ́ ìsopọ̀ míràn.
Ìrora líle, àìlègbéra ìwúwo, àbùkù tó hàn gbangba, tàbí àwọn àmì àrùn tí kò bá sunwọ̀n síi pẹ̀lú ìsinmi, ó yẹ kí a ṣe àyẹ̀wò ìṣègùn kíákíá. Àwọn ìpalára onírúurú ligament àti àwọn egungun tó so mọ́ ọn nílò àyẹ̀wò àti ìtọ́jú pàtàkì.
Ètò Ìpele Ìfàsẹ́yìn Orúnkún
- Ipele I (Iwọnwọn): Ìsopọ̀ náà nà ṣùgbọ́n kò ya; rírọ̀ díẹ̀ àti wíwú; orúnkún dúró ṣinṣin
- Ite II (Iwọntunwọnsi): Ìyapa apakan iṣan ara; irora ti o kere, wiwu, ati rirọ; diẹ ninu awọn rudurudu ori-ara
- Ipele III (Ala): Ìfọ́ ìsopọ̀ pípé; wíwú tó ṣe pàtàkì; àìdúróṣinṣin oríkèé tó pọ̀ gan-an
Àwọn Ohun Tó Wà Nínú Orúnkún Tí Ó Ń Fa Ìfàsẹ́yìn
Àwọn ìpalára eré ìdárayá ló máa ń fa ìfọ́ orúnkún púpọ̀, pàápàá jùlọ nínú àwọn ìgbòkègbodò tó ní í ṣe pẹ̀lú gígé, yíyípo, fífó, àti bíbọ́ sílẹ̀. Bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀, bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀, bọ́ọ̀lù alápẹ̀rẹ̀, síkì, àti tẹ́nìsì sábà máa ń fa ìpalára ACL. Àwọn eré ìdárayá tó máa ń kan ara sábà máa ń fa ìpalára MCL nígbà tí a bá lu orúnkún láti ẹ̀gbẹ́.
Àwọn ọ̀nà àìfọwọ́kan lè ba nǹkan jẹ́ bákan náà. Àwọn ìyípadà lójijì ní ìtọ́sọ́nà, ìbalẹ̀ tí kò dára láti inú fífó, àti ìfàsẹ́yìn kíákíá lè fọ́ àwọn iṣan ara láìsí agbára láti òde. Àwọn ìpalára àìfọwọ́kan wọ̀nyí sábà máa ń wáyé nígbà tí àwọn eléré ìdárayá bá rẹ̀ wọ́n tàbí lórí àwọn ilẹ̀ tí kò dọ́gba.
Àwọn ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ máa ń fa ìfọ́ orúnkún nígbà míì. Fífi ẹsẹ̀ sílẹ̀ ní ọ̀nà tí kò bójú mu, yíyọ́ lórí ilẹ̀ tí ó tutù, tàbí yíyí orúnkún nígbà tí a bá gbìn ẹsẹ̀ lè fa ìpalára ligament. Ìjamba ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ máa ń fa ìpalára orúnkún nígbà tí orúnkún bá kọlu dashboard tàbí tí ó bá ní agbára yíyípo.
Ayẹwo Aisan
Àyẹ̀wò ara fúnni ní ìwífún tó wúlò nípa àwọn ligaments tí ó farapa àti bí ó ti le tó. Olùtọ́jú rẹ yóò ṣe àyẹ̀wò wíwú, ibi tí ó rọ, àti ìwọ̀n ìṣípo. Àwọn àyẹ̀wò pàtó kan ń tẹnu mọ́ ligaments kọ̀ọ̀kan láti ṣe àyẹ̀wò ìdúróṣinṣin—ìdánwò Lachman fún ACL, àwọn àyẹ̀wò valgus àti varus stress fún àwọn ligaments collateral, àti ìdánwò posterior drawer fún PCL.
Àwọn ìtànṣán X-ray máa ń yọ àwọn egungun kúrò tí ó lè bá àwọn ìpalára ligament rìn, wọ́n sì lè fi àwọn egungun avulsion hàn níbi tí àwọn ligaments ti ń fa àwọn egungun kúrò. MRI máa ń ṣe àfihàn bí ligament ṣe rí, ó máa ń fi àwọn omijé díẹ̀ tàbí èyí tí ó parí hàn, ó sì máa ń ṣàfihàn àwọn ìbàjẹ́ meniscus tàbí cartilage tí ó máa ń bá àwọn egungun rìn.
Ní àwọn ìgbà míì, ìwádìí lábẹ́ anesthesia tàbí àyẹ̀wò arthroscopy ń ran lọ́wọ́ láti ṣe àlàyé bí ìpalára ṣe pọ̀ tó nígbà tí àwọn àbájáde ìṣègùn kò bá dájú. Èyí ṣe pàtàkì nígbà tí a bá ń gbèrò ìtọ́jú iṣẹ́-abẹ fún àwọn ìpalára tó díjú.
Awọn ọna Itọju Konsafetifu
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìfọ́ orúnkún ló ń wo ara wọn sàn dáadáa pẹ̀lú ìtọ́jú tó dára, pàápàá jùlọ àwọn ìpalára ìpele kìíní àti ìkejì. Ìlànà RICE—Ìsinmi, Yìnyín, Ìfúnpọ̀, Ìgaga—jẹ́ ìpìlẹ̀ ìtọ́jú àkọ́kọ́. Dídáàbò bo orúnkún kúrò nínú ìpalára síwájú sí i nígbà tí a ń ṣàkóso ìrora àti wíwú ń jẹ́ kí ìwòsàn bẹ̀rẹ̀.
Ìmúra ìdábùú máa ń ṣe ìrànlọ́wọ́ nígbà tí a bá ń wo ara wa sàn. Ìmúra ìdábùú orúnkún tí a fi ìdè ṣe máa ń mú kí oríkèé dúró dáadáa, nígbà tí ó sì máa ń jẹ́ kí a lè máa rìn dáadáa. Ìmúra ìdábùú pàtó náà sinmi lórí àwọn ìsopọ̀ tí ó farapa àti bí ó ṣe le tó. A lè nílò àwọn ìkọ́kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ tí ìwúwo bá ń dunni.
Ìtọ́jú ara ṣe pàtàkì fún ìlera tó dára jùlọ láti inú ìfọ́ orúnkún. Ètò ìtúnṣe tó ń tẹ̀síwájú ń bójútó wíwú, ó ń mú kí ìṣísẹ̀ padà bọ̀ sípò, ó ń tún agbára ṣe, ó sì ń tún ìṣàkóso iṣan ara ṣe. Àkókò àkókò náà yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú bí ìpalára náà ṣe le tó—ìfọ́ díẹ̀ lè padà bọ̀ sípò ní ọ̀sẹ̀ díẹ̀, nígbà tí àwọn ìpalára tó ṣe pàtàkì jù nílò oṣù ìtúnṣe.
Awọn aṣayan Itọju Iṣẹ abẹ
Ìjábá iṣan ara pípé, pàápàá jùlọ ìya ACL, sábà máa ń nílò àtúnṣe iṣẹ́-abẹ fún àwọn eléré ìdárayá àti àwọn ẹni tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa tí wọ́n fẹ́ padà sí ṣíṣe eré ìdárayá gígé àti yíyípo. Iṣẹ́-abẹ a máa fi àsopọ̀ tí a mú láti ara àsopọ̀ aláìsàn tàbí láti ọ̀dọ̀ olùfúnni rọ́pò iṣan ara tí ó ya.
Atunse ACL nlo awọn ilana arthroscopic lati ṣe ọna nipasẹ egungun ati lati so graft mọ ipo ti iṣan akọkọ. Awọn aṣayan graft oriṣiriṣi wa, pẹlu tendon patellar, tendon hamstring, ati quadriceps tendon autografts, bakanna bi allograft tissue. Onise abẹ rẹ yoo ṣeduro aṣayan ti o dara julọ da lori ipele iṣẹ-ṣiṣe rẹ, anatomi, ati awọn ayanfẹ rẹ.
Àwọn ìpalára MCL sábà máa ń wosàn láìsí iṣẹ́-abẹ, bó tilẹ̀ jẹ́ pé omijé líle tàbí àwọn tí a so pọ̀ mọ́ àwọn ìpalára ìsopọ̀mọ́ra mìíràn lè nílò àtúnṣe. Atúnṣe PCL kò sábà máa ń ṣe bíi iṣẹ́-abẹ ACL, nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpalára PCL ni a lè tọ́jú láìsí iṣẹ́-abẹ. Àwọn ìpalára orúnkún oní-pupọ sábà máa ń nílò àtúnṣe iṣẹ́-abẹ tí a ṣètò.
Ìtúnṣe àti Ìpadàbọ̀ sí Ìgbòkègbodò
Yálà a ṣe ìtọ́jú rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́-abẹ tàbí ní ọ̀nà ìtọ́jú tó yẹ, ìtúnṣe ara máa ń tẹ̀lé ọ̀nà tó ń tẹ̀síwájú. Àwọn ìpele ìbẹ̀rẹ̀ dojúkọ dídáàbò bo iṣan ara tó ń wo àìsàn, ṣíṣàkóso wíwú, àti mímú ìrìn àjò padà bọ̀ sípò. Àwọn adaṣe tó ń fúnni ní okun máa ń pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀ bí ìwòsàn ṣe ń lọ síwájú. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ eré ìdárayá pàtó máa ń múra àwọn elere-ìje sílẹ̀ fún ìpadà sí ìdíje.
Àwọn ìlànà ìpadà sí eré ìdárayá sábà máa ń ní ìwọ̀n ìṣísẹ̀ pípé, agbára tó dọ́gba pẹ̀lú ẹsẹ̀ tí kò farapa, àti àṣeyọrí ìparí ìdánwò iṣẹ́. Fún àtúntò ACL, ìlànà yìí sábà máa ń gba oṣù 9-12, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò kọ̀ọ̀kan yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ìwòsàn, agbára tó ń pọ̀ sí i, àti ìmúrasílẹ̀ ọpọlọ.
Kí ló dé tí wọ́n fi ní Madison Medical fún Ìtọ́jú Ẹ̀rún Orúnkún?
Àwọn ẹgbẹ́ ìṣègùn eré ìdárayá àti ẹ̀ka egungun wa ní ìrírí tó pọ̀ láti tọ́jú àwọn ìpalára ìsopọ̀mọ́ra orúnkún ní gbogbo ìpele tó le koko. Madison Medical máa ń rí àwọn aláìsàn tó lé ní 1,200 lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, wọ́n sì máa ń fún wọn ní ìmọ̀ tó yẹ fún àyẹ̀wò tó péye àti ìpinnu ìtọ́jú tó dára jùlọ. A máa ń fún wọn ní ìtọ́jú tó péye láti ìgbà tí wọ́n ti ń ṣe àyẹ̀wò títí dé ìgbà tí wọ́n bá ti ń ṣe àtúnṣe pátápátá.
Ọ̀nà ìṣiṣẹ́ wa tí a ṣepọ ni ó ń ṣètò ìgbìmọ̀ràn nípa egungun, ìtọ́jú ara, àti ìtọ́jú iṣẹ́-abẹ nígbà tí ó bá yẹ. A ń bá àwọn eléré ìdárayá ṣiṣẹ́ ní gbogbo ìpele láti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ètò ìpadà sí eré ìdárayá tí ó ṣe pàtàkì fún ààbò àti iṣẹ́-ṣíṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ètò ìbánigbófò pàtàkì ni a gbà ní àwọn ibi tí ó rọrùn fún wa ní New Jersey.
Wo lati Kọ ẹkọ diẹ sii
Gba Orunkun Rẹ Pada si Ọna Rẹ
Rírọ orúnkún kò gbọ́dọ̀ túmọ̀ sí òpin ìgbésí ayé rẹ. Pẹ̀lú àyẹ̀wò tó yẹ, ìtọ́jú tó yẹ, àti ìtúnṣe tó péye, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìpalára ligament orúnkún ló máa ń wòsàn dáadáa. Kókó pàtàkì ni láti gba ìwádìí ògbóǹtarìgì ní kùtùkùtù kí o sì tẹ̀lé ètò ìtọ́jú rẹ.
Kan si Madison Medical lati ṣeto iṣeto ayẹwo orunkun rẹ. Awọn onimọran wa yoo ṣe ayẹwo ipalara rẹ, ṣalaye awọn aṣayan itọju rẹ, ati ṣe agbekalẹ eto kan lati mu iṣẹ ati iduroṣinṣin orunkun rẹ pada. Boya o nilo iṣakoso abojuto tabi atunkọ iṣẹ-abẹ, a ni oye lati ṣe itọsọna imularada rẹ.